W tym miesiącu mamy dla Was nowości i dodatki – na dole wpisu prezentujemy nowy wykres z porównaniem cen węgla importowanego i krajowego. Będzie on od teraz regularnie pojawiał się w Przeglądzie, a w lipcu zamieścimy go jako kolejny, stale dostępny, interaktywny wykres na platformie. Dodatkowo, porównaliśmy dane o cenach z kosztami produkcji węgla w polskich kopalniach. To pozwala na zobrazowanie rozbieżności na poziomie 300-400 zł na tonie.
Na początek warto sprawdzić ile prądu wyprodukowano w ciągu miesiąca z węgla kamiennego oraz innych paliw. Pokrywanie znaczącej części zapotrzebowania na energię to jego podstawowa, lecz nie jedyna rola.
Kwiecień był historycznym miesiącem dla polskiej energetyki. Po raz pierwszy całkowity udział węgla w produkcji energii elektrycznej wyniósł mniej niż połowę – dokładnie 47%. To zwłaszcza pokłosie rekordowo niskiej generacji z węgla kamiennego – pierwszy raz od wielu lat poniżej 4 TWh. “Czarne złoto” zostało zastąpione przede wszystkim przez energetykę słoneczną, która osiągnęła najwyższy w historii poziom produkcji – prawie 2,5 TWh. Jest to drugi najwyższy procentowy udział PV w miksie kiedykolwiek. To samo dotyczy gazu, który przyczynił się do wyprodukowania 14% całkowitej energii elektrycznej.
Więcej danych dostępnych jest na wykresie “Produkcja energii elektrycznej wg ARE”
Węgiel kamienny w kwietniu 2025
Poniżej analizujemy miesięczne dane z sektora górnictwa węgla kamiennego. Komentarze odnoszą się do wykresów dostępnych stale na energy.instrat.pl
Symbole oznaczają:
↗ wzrost,
↘ spadek,
= utrzymanie się wartości względem zeszłego miesiąca.
Wydobycie i sprzedaż
WYDOBYCIE KWIECIEŃ – 3,14 Mt ↘
SPRZEDAŻ KWIECIEŃ – 2,97 Mt ↘
Sprzedaż węgla w kwietniu pierwszy raz w historii spadła poniżej 3 milionów ton. Wydobycie zaś spadło o 13% względem poprzedniego miesiąca. Jest to największy miesięczny spadek od dwóch lat, ex aequo z tym z grudnia 2023 r.
Zapasy
SUMA – 11,18 Mt ↘
ZAPASY PRZY KOPALNIACH (górnictwa) – 5,29 Mt ↗
ZAPASY PRZY KOPALNIACH, ZAKUPIONE (przez energetykę) – 0,31 Mt ↘
ZAPASY PRZY ELEKTROWNIACH (energetyki) – 5,59 Mt ↘
Całkowite zapasy węgla kamiennego wciąż malały. Utrzymał się trend z marca – przybyło węgla na zwałach kopalnianych, zaś ubyło tego w magazynach elektrowni.
Zatrudnienie
72 813 osób ↘
Zatrudnienie z miesiąca na miesiąc sukcesywnie maleje i spadło poniżej 73 tysięcy. W kwietniu 2025 było o prawie 3 tys. etatów niższe niż rok wcześniej.
Cena dla energetyki (PSCMI 1)
PSCMI 1 – 354 PLN/t ↘ – 16,36 PLN/GJ ↘
Cena węgla dla energetyki kontynuuje delikatny trend spadkowy, powoli zbliżając się do wartości sprzed znacznych podwyżek z lata 2022 r.
Cena dla ciepłownictwa (PSCMI 2)
PSCMI 2 – 478 PLN/t ↘ – 20,46 PLN/GJ ↘
Cena węgla dla ciepłownictwa obniżyła się o 3%, także przybliżając się do wartości sprzed węglowej paniki 2022 roku.
Nowości
Cena węgla krajowego vs importowanego
IMPORT – 425 PLN/t ↘ – 16,93 PLN/GJ ↘
Mamy przyjemność zaprezentować Państwu nowy wykres, o który użytkownicy platformy prosili od dawna. To porównanie cen węgla krajowego i importowanego, który trafia do naszego kraju poprzez porty ARA (Amsterdam-Rotterdam-Antwerpia).
Komentarz:
W 2022 r. oderwanie PSCMI od linii ceny w imporcie wynikało z zablokowania ceny kupna węgla z polskich kopalń przez elektrownie w kontraktach długoterminowych. Te kontrakty zostały w trakcie roku renegocjowane w obliczu wyjątkowej sytuacji na rynkach i pozwoliły kopalniom na krótkotrwałą hossę. Od tamtej pory, ceny na polskim rynku podążają za cenami ARA, które są odniesieniem przy wyliczaniu wysokości dopłat do wydobycia. Dopłaty te obejmują dużą część górnictwa. Od końca 2024 roku, węgiel dla energetyki (PSCMI1) zaczął jednak być sprzedawany nawet poniżej tej ceny. Jak zobaczymy na kolejnym wykresie, nie wynika to bynajmniej z obniżenia kosztów wydobycia.
Uwagi techniczne:
Różnica między ceną na wykresie, a spotykanym szeroko “indeksem CIF ARA” polega na tym, że indeks określa średnią ze wszystkich transakcji na rynku węgla obsługiwanych przez porty ARA w danym miesiącu, natomiast podawana przez nas cena w imporcie jest dla węgla już przypływającego do polskich portów w danym miesiącu. Surowiec przypływający do Polski został zakupiony wcześniej, a jego cena zawiera koszty frachtu morskiego z portów ARA. W nomenklaturze handlowej (incoterms) cena ta jest na warunkach “franco granica”, umożliwia więc porównanie z krajowymi indeksami węglowymi PSCMI, które są na warunkach “loco kopalnia”, ponieważ obie ceny są w swoich “punktach startowych” w Polsce, przed transportem w głąb kraju.
Dane pochodzą w pierwszej kolejności ze sprawozdania “Import i przywóz (nabycie wewnątrzunijne) na obszar Polski” Agencji Rozwoju Przemysłu, gdzie podawana jest cena w PLN/t wraz z kalorycznością przypływającego węgla. Możliwe jest więc dokładne przeliczenie na cenę za jednostkę energii zawartej w surowcu [PLN/GJ]. Publikacja danych miesięcznych następuje jednak w cyklach kwartalnych, do 2 miesięcy po zakończeniu kwartału. Póki nie są dostępne dane ze sprawozdań, wykorzystywana jest cena referencyjna.
Cena referencyjna pochodzi z komunikatów ARP. Jest to najprawdopodobniej cena wstępna, wyliczana w oparciu o niepubliczne raporty z międzynarodowych rynków węgla, podana w PLN/GJ. Porównując historyczne wartości ceny referencyjnej i ceny ze sprawozdania o imporcie, można wywnioskować, że są do siebie bardzo zbliżone – średnia rozbieżność nie przekracza 1%. Przeliczenia z GJ na tonę dokonano przy użyciu standardowej kaloryczności portów ARA 25,1 GJ/t (6000 kcal/kg).
Cena referencyjna publikowana jest zgodnie z § 6 ust. 2[2] oraz 3[2] rozporządzenia Ministra Aktywów Państwowych z dnia 3 lutego 2022 r. w sprawie dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych przedsiębiorstw górniczych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1128). Różnica między tą ceną, a kosztem produkcji węgla w kopalniach, służy do określenia wielkości dopłat dla przedsiębiorstw górniczych objętych pomocą publiczną (Polska Grupa Górnicza (PGG), Południowy Koncern Węglowy (PKW) i Węglokoks Kraj).
Porównanie cen sprzedaży węgla i kosztów produkcji w kopalniach
Jako dodatek do obecnego Przeglądu Węglowego, prezentujemy porównanie powyższych wartości. Dane o średnich kosztach produkcji w polskich kopalniach dostępne są w sprawozdaniu “Wyniki techniczno-ekonomiczne działalności oraz inwestycje w górnictwie węgla kamiennego w Polsce”*. Ich rozdzielczość jest kwartalna, a publikowane są do 2 miesięcy po zakończeniu danego kwartału, zatem na wykresie znajdują się dane do końca 1. kwartału 2025.
Komentarz:
Dopłaty pokrywają różnicę między kosztem produkcji a przychodami kopalni. Przychody te są ograniczane do poziomu ceny referencyjnej, jeśli rzeczywista cena sprzedaży jest niższa. Jeśli zaś jest wyższa, przyjmuje się rzeczywistą cenę sprzedaży. To działa tylko wtedy, gdy węgiel został rzeczywiście sprzedany. Jeśli węgiel nie został sprzedany (np. zalega na zwałach), mogą pojawić się trudności w ustaleniu „rynkowej” ceny sprzedaży. W 2024 r. górnictwo węgla kamiennego otrzymało około 7 mld zł dotacji ze strony państwa. W 2025 r. będzie to blisko 10 mld zł. Pojawia się pytanie: czy tak ogromne kwoty to wciąż za mało, by przejść od dotacji do realnych działań transformacyjnych? Jak wskazuje od dawna Fundacja Instrat, górnictwo potrzebuje mapy drogowej sprawiedliwej transformacji – nie dotacji.
Uwagi techniczne:
Koszty podane są na tonę ekwiwalentu węglowego [tew]. To jednostka służąca do porównywania m. in. efektywności kosztowej wydobycia węgla o różnych parametrach – cena za zwykłą tonę jest mnożona przez stosunek kaloryczności węgla z danej partii do referencyjnej (ekwiwalentnej) i wynosi 29,3 GJ/t. [tew] można traktować jako uśrednioną jednostkę energii przypisaną do tony węgla o referencyjnej kaloryczności i jest alternatywą do przeliczenia na GJ. Używają jej Agencja Rozwoju Przemysłu i spółki górnicze w sprawozdawczości do Komisji Europejskiej.
*sprawozdanie obejmuje następujące jednostki: Polska Grupa Górnicza S.A. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. LW Bogdanka S.A. Południowy Koncern Węglowy S.A. Węglokoks Kraj S.A. PG Silesia Sp. z o.o. Eko-Plus Sp. z o.o.
To wszystko w bieżącym wydaniu. Przypominamy, że dane dot. polskich kopalń są zawsze dostępne w naszej bazie: Kopalnie węgla kamiennego i brunatnego. Zawiera ona kompletną listę aktywnych złóż i statystyki roczne kopalń.
Kontakt
Wojciech Przedlacki, Product Owner energy.instrat.pl, [email protected]
