energy.instrat.pl zostało wzbogacone o nowe wykresy, które prezentują dane dotyczące cen węgla – zarówno krajowego, jak i importowanego – oraz kosztów jego produkcji. Dodatkowo przebudowaliśmy wybrane sekcje – od teraz ceny węgla dla energetyki i ciepłownictwa (PSCMI 1 i PSCMI 2) są w jednym miejscu. Nowe wykresy znajdują się w zakładkach Górnictwo oraz Ceny.
Prezentowane wykresy pokazują między innymi, że krajowy węgiel energetyczny (PSCMI 1) od miesięcy sprzedawany jest poniżej zarówno kosztów produkcji, jak i ceny węgla z importu – wbrew wszelkim przesłankom ekonomicznym. To rodzi pytania o sens kolejnych dotacji dla spółek wydobywczych. Przy miliardach złotych corocznego publicznego wsparcia, polskie górnictwo nadal nie ma planu transformacji – zamiast mapy drogowej mamy rosnące zwały i rachunek do zapłaty.
Nowa sekcja Ceny węgla i koszt produkcji (PL vs. Import) zawiera 5 kart, na których użytkownicy znajdą różne dane dot. sytuacji w polskim górnictwie. Część kart zawiera po 2 wykresy, które przedstawiają te same dane w różnych jednostkach. Aby przejść do kolejnego wykresu należy użyć strzałek znajdujących się w górnym, lewym rogu wizualizacji. Poniżej opisujemy zawartość konkretnych kart.
PSCMI 1 i 2 w jednym miejscu
Dwie pierwsze karty zawierają wykresy cen polskiego węgla dla energetyki i ciepłownictwa (PSCMI) od 2011 roku. Wcześniej były one dostępne w oddzielnych sekcjach. W obu kartach znajdują się wykresy pokazujące ceny w złotówkach za tonę oraz w złotówkach na gigadżul. Wykresy te aktualizujemy między 5-10 dniem każdego miesiąca.
PSCMI vs Import ARA
Trzecia karta oferuje porównanie cen węgla produkowanego w Polsce z cenami węgla importowanego przez porty ARA (Amsterdam, Rotterdam i Antwerpia). Dane na tych wykresach również podajemy w złotówkach za gigadżul oraz w złotówkach za tonę. Na dole wykresu możliwe jest filtrowanie danych na wykresie – domyślnie odfiltrowane są dane nt. PSCMI 2. Ze względu na dostępność danych, wykres porównujący ceny krajowe i w imporcie aktualizowany będzie co miesiąc, około 20 dnia miesiąca. Druga runda aktualizacji ma miejsce co kwartał, po udostępnieniu szczegółowych danych ze sprawozdań o imporcie.
Koszty produkcji, cena węgla (PSCMI) i import (ARA)
W kolejnej karcie znajduje się wykres porównujący ceny węgla importowanego, PSCMI 1 i 2 oraz koszty produkcji węgla w Polsce. Wykres ten będziemy aktualizować co ok. 6 miesięcy, po zakończeniu danego kwartału. Na tym wykresie również domyślnie odfiltrowane są dane dot. PSCMI 2, a dane podane zostały w złotówkach za tonę ekwiwalentu węglowego [tew]*.
Ten istotny wykres zapewnia wgląd w mechanizmy stojące za trudną i wciąż dyskutowaną sytuacją finansową górnictwa oraz tzw. umową społeczną.
Rozporządzenie MAP, które weszło w życie w listopadzie 2022, określa warunki dopłat do tzw. “redukcji zdolności wydobywczych” dla poszczególnych kopalń, zgodne z ww. umową. Choć wysokość dopłaty ustalana jest w skali rocznej, to rozliczenia oraz wypłaty odbywają się co miesiąc, zgodnie z rytmem raportowania kosztów, przychodów i cen referencyjnych. Kwota dopłaty to różnica między kwalifikowanymi kosztami wydobycia a przychodami, obliczanymi według wyższej z dwóch wartości: ceny sprzedaży lub tzw. ceny referencyjnej – czyli średnioważonej ceny importowanego węgla energetycznego spoza UE, przeliczonej na zł/GJ.
Jak widzimy na wykresie, w okresie zawirowań rynkowych po inwazji Rosji na Ukrainę, ceny w imporcie znacznie przewyższały koszty produkcji. Spółki, które miały możliwość renegocjacji długoterminowych kontraktów na dostawy i ustaleniu ceny sprzedaży podążającej za cenami międzynarodowymi, przez pewien czas notowały znaczne zyski. Indeks PSCMI przedstawia średnią ważoną wolumenem cenę sprzedaży węgla krajowego, dostarczonego (zafakturowanego) w danym miesiącu.
W 2023 r. sytuacja zaczęła jednak się stabilizować. Od końcówki tego roku, ceny ARA (rynek węgla energetycznego w portach Amsterdam – Rotterdam – Antwerpia), wróciły już na stałe do standardowych poziomów, które są znacznie poniżej kosztów produkcji w polskich kopalniach. Jednak od listopada 2024 ceny sprzedaży polskiego węgla PSCMI 1 znalazły się wyraźnie poniżej ceny z importu. Pojawia się pytanie: dlaczego część spółek górniczych sprzedaje surowiec nie tylko znacznie poniżej kosztów produkcji, ale też poniżej poziomu, do którego otrzymują wyrównanie? Być może to sposób na pozbycie się niechcianego węgla, którego nikt by inaczej nie kupił – jeśli np. surowiec zalega na zwałach, przy spadającym zapotrzebowaniu ze strony elektrowni i braku możliwości importu, jego wyprzedaż – nawet poniżej kosztów – może być jedynym sposobem na ograniczenie strat związanych z magazynowaniem i brakiem popytu.
Przypomnijmy, że w 2024 r. górnictwo węgla kamiennego otrzymało około 7 mld zł dotacji do wydobycia ze strony państwa. W 2025 r. będzie to blisko 10 mld zł. Pytamy więc: czy tak ogromne kwoty to wciąż za mało, by przejść od bieżącego wsparcia do realnych działań transformacyjnych? Jak wskazuje od dawna Fundacja Instrat, górnictwo potrzebuje mapy drogowej sprawiedliwej transformacji – nie dotacji.
Dane o średnich kosztach produkcji w polskich kopalniach dostępne są w sprawozdaniu “Wyniki techniczno-ekonomiczne działalności oraz inwestycje w górnictwie węgla kamiennego w Polsce”*. Ich rozdzielczość jest kwartalna, a publikowane są do 2 miesięcy po zakończeniu danego kwartału, zatem na wykresie znajdują się dane do końca 1. kwartału 2025.
Koszty produkcji w spółkach górniczych
Ostatnia karta oferuje wykres z kosztami produkcji węgla w podziale na największe spółki górnicze. Dane zostały podane w złotówkach za tonę ekwiwalentu węglowego [tew]**. Wykres będzie aktualizowany 2 razy w roku, w 1 i 3 kwartale następnego roku (oznacza to, że dane będą dotyczyły zeszłego roku).
Na wykresie porównujemy roczne koszty bieżącej produkcji węgla kamiennego w czterech największych spółkach – PGG, JSW, Bogdance i PKW – zestawione ze średnim kosztem według ARP. Najniższe koszty wydobycia od dłuższego czasu notuje LW Bogdanka, a na przeciwnym biegunie znajduje się Południowy Koncern Węglowy – wciąż droższy nawet od JSW, mimo że ta wydobywa kosztowniejszy węgiel koksowy. PGG plasuje się nieco poniżej średniej krajowej.
Dane o koszcie produkcji bieżącej węgla kamiennego dla wymienionych powyżej spółek dostępne są w oficjalnym dokumencie “Sprawozdanie dla Komisji Europejskiej w zakresie pomocy publicznej udzielonej w sektorze górnictwa węgla kamiennego”, wydawanym corocznie, z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Dane o średnich kosztach produkcji w polskich kopalniach dostępne są w sprawozdaniu “Wyniki techniczno-ekonomiczne działalności oraz inwestycje w górnictwie węgla kamiennego w Polsce”*. Ich rozdzielczość jest kwartalna (oraz ogólnoroczna po publikacji danych z wszystkich kwartałów), a publikowane są do 2 miesięcy po zakończeniu danego kwartału (począwszy od 2021 roku).
*sprawozdanie obejmuje następujące jednostki: Polska Grupa Górnicza S.A. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. LW Bogdanka S.A. Południowy Koncern Węglowy S.A. Węglokoks Kraj S.A. PG Silesia Sp. z o.o. Eko-Plus Sp. z o.o.
**tona ekwiwalentu węglowego [tew] to jednostka służąca do porównywania m.in. efektywności kosztowej wydobycia węgla o różnych parametrach – cena za zwykłą tonę jest mnożona przez stosunek kaloryczności węgla z danej partii do referencyjnej (ekwiwalentnej) i wynosi 29,3 GJ/t. [tew] można traktować jako uśrednioną jednostkę energii przypisaną do tony węgla o referencyjnej kaloryczności i jest alternatywą do przeliczenia na GJ.
Nowe wykresy w Przeglądzie Węglowym
Wykres porównujący ceny węgla importowanego z PSCMI 1 stanie się również częścią zaktualizowanego Przeglądu Węglowego. Ostatnie dwa z opisanych wyżej wykresów, czyli porównanie cen i kosztów produkcji, a także koszty produkcji w spółkach, mogą pojawiać się w Przeglądzie jako kontekst do innych wykresów.
Kontakt
Wojciech Przedlacki, Product Owner energy.instrat.pl, [email protected]
