Górnictwo węgla w Polsce znajduje się na zakręcie. W największych spółkach – Polskiej Grupie Górniczej (PGG) i Jastrzębskiej Spółce Węglowej (JSW) – spada wydobycie lub pojawiły się poważne problemy finansowe. Koszty wydobycia pozostają wysokie, ceny sprzedaży spadają, rosną zapasy oraz kwoty dofinansowań. Konieczność redukcji emisji metanu staje się coraz bardziej palącym wyzwaniem. Plan zamykania kopalni nie przystaje do prognoz wykorzystania węgla. Baza danych kopalni przygotowana przez zespół energy.instrat.pl pozwala śledzić kluczowe statystyki poszczególnych zakładów podlegających powyższym trendom.
Spis treści
Najważniejsze informacje dot. górnictwa węgla w Polsce
- Do największych spółek górniczych w Polsce należą: PGG – 7 kopalń, JSW – 4 kopalnie, Południowy Koncern Węglowy (PKW) – 3 kopalnie oraz LW Bogdanka – 1 kopalnia
- Wydobycie węgla kamiennego w 2024 r. spadło do 40,2 mln ton (o 5,5% względem roku 2023). Największy spadek (3,9 mln ton według raportów spółki – 18% mniej rok do roku) zanotowała PGG, jednak wciąż produkuje najwięcej spośród spółek węglowych. Liderem produkcji wśród kopalni jest LW Bogdanka, która wg własnych raportów wydobyła 8 mln ton, co stanowi roczny wzrost o 12%
- Wydobycie węgla brunatnego wzrosło do 43,5 mln ton (wzrost o 2%). Największą kopalnią pod względem wydobycia pozostaje KWB Bełchatów: 34 mln ton
- Emisje metanu z polskich kopalń z polskich kopalń spadły w 2024 r. o 4% do 393 tys. ton
- W kraju funkcjonuje 12 spółek górniczych, z czego największe to PGG (węgiel kamienny) oraz PGE GiEK (Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna, węgiel brunatny)
- Obecnie w Polsce aktywne są 23 kopalnie wydobywające węgiel z 49 złóż (stan na 1.09.2025 r.)
Dlaczego kopalnie wymagają tylu dotacji?
Cena polskiego węgla dla sektora elektroenergetyki ustalana jest w odniesieniu do średnich cen węgla z importu (tzw. cena referencyjna). Cena ta może być wyższa niż ceny węgla krajowego (jak w 2022 r. po inwazji Rosji na Ukrainę) lub niższa (jak miało miejsce przez pewien okres 2023 r.). Z kolei przychody spółek wyliczane są w oparciu o tę cenę (krajowa vs referencyjna), która jest aktualnie wyższa. Wreszcie – dopłata do redukcji zdolności wydobywczych kalkulowana jest jako różnica między kosztem wydobycia a przychodem w oparciu o cenę referencyjną.
Tymczasem koszt wydobycia od grudnia 2023 r. systematycznie idzie w górę i w czerwcu 2025 r. wyniósł już prawie dwukrotność ceny referencyjnej. Jeśli ten trend się utrzyma, górnictwo pochłaniać będzie coraz więcej publicznych środków, które mogłyby iść np. na przekwalifikowanie górników w kierunku bardziej przyszłościowych sektorów. Tylko w 2025 r. górnictwo otrzyma ok. 9 mld zł z budżetu państwa, a według KPEiK Polska zawnioskowała do Komisji Europejskiej o zgodę na przeznaczenie nawet 42 mld do 2030 r. na ten nierentowny sektor w ramach pomocy publicznej.
W tym kontekście warto przypomnieć o sekcji, w której pokazujemy między innymi jednostkowe koszty produkcji węgla kamiennego, a także ich porównanie ze sporo niższymi (od kilkunastu miesięcy) cenami sprzedawanego węgla. Szerzej o tym pisaliśmy w lipcowym poście blogowym, a link do sekcji oraz wykres dotyczący właśnie opisanych zagadnień załączamy poniżej.
Link do bazy danych kopalni
Baza danych ma postać czytelnego pliku Arkuszy Google i znajduje się na stronie “Kopalnie węgla w Polsce” wraz z pełnym zestawem wizualizacji wybranych danych. Poniżej omawiamy dane dotyczące sektora górnictwa węglowego w Polsce w oparciu o dane z bazy. Na końcu artykułu opisujemy wprowadzone zmiany, przypominamy wszystkie typy informacji, które można w niej znaleźć i zapowiadamy kolejną aktualizację.
Wydobycie węgla kamiennego w 2024 r.
W 2024 r. łączna eksploatacja węgla kamiennego wyniosła 40,2 mln ton, czyli o 5,5% mniej niż rok wcześniej. Jest to wydobycie netto – po oddzieleniu odpadów i sortowaniu (ok. 60-70% wydobytego przez kopalnie surowca). Węgiel wydobywano z 38 złóż.
Wśród danych spółek, na pierwszy plan wybija się spadek wydobycia o niemal 4 miliony ton (18%) w PGG – w 2024 r. wyniosło 17,3 mln ton, wobec 21,2 mln ton rok wcześniej (dane ze sprawozdań). Spółka kontroluje ogromną część rynku węgla w Polsce (38% krajowego wydobycia), ma najwięcej kopalni (7), zatrudnia najwięcej ludzi i otrzymuje największe dotacje. Jest jednak przerośnięta i przy spadającym popycie na węgiel, konieczne są działania restrukturyzacyjne i aktualizacja harmonogramu zamykania kopalni, który nie przewiduje poważnych zmian aż do późnych lat 30’.
JSW plasuje się na drugim miejscu pod względem wydobycia (31% krajowej produkcji węgla kamiennego według PIG). Wydobywa w większości węgiel do produkcji koksu (81% całego wolumenu), więc nie konkuruje dokładnie na tym samym polu, co większość kopalni. Nie oznacza to jednak, że jest jej łatwo, wręcz przeciwnie – sytuacja JSW jest trudna i spółka jest w tarapatach finansowych. Ogólna produkcja w 2024 r. wyniosła 12,3 mln ton (dane ze sprawozdań), co stanowi spadek o 9% rok do roku.
LW Bogdanka jako pojedyncza kopalnia jest liderem krajowego wydobycia, zarówno pod względem wolumenu, jak i efektywności produkcji. Dane o wydobyciu są jednak bardzo rozbieżne w dwóch oficjalnych źródłach z nie do końca jasnych przyczyn: w raportach własnych spółki wydobycie netto w 2024 r. wyniosło 7,9 mln ton, zaś w danych PIG 6 mln ton. Kopalnia dostarcza paliwo prawie wyłącznie dla Enei, głównego udziałowca kopalni, który jest też właścicielem dużych elektrowni węglowych w Kozienicach i Połańcu.
Wydobycie węgla brunatnego w 2024 r.
W przypadku węgla brunatnego odnotowano wynik odwrotny: wydobycie według danych PIG wzrosło do 43,5 mln ton, co oznacza wzrost o 2,2% rok do roku. Patrząc na wydobycie z poszczególnych spółek, lider jest niezmienny:
- PGE GiEK – 41,5 mln ton (95% krajowego wydobycia)
- Bełchatów – pole Szczerców: 31,7 mln ton (73% krajowego wydobycia)
- Turów: 7,2 mln ton (16,7%)
- Bełchatów – pole Bełchatów: 2,5 mln ton (5,7%)
- KWB Sieniawa – 1,1 mln ton (2,5%)
- Sieniawa 2: 1,1 mln ton (2,5%) – roczny wzrost wydobycia aż o 40%
- PAK KWB Konin – 0,9 mln ton (2,2%)
- Tomisławice: 0,9 mln ton (2,2%) – prawie dwukrotny wzrost względem 2023 r.
Największy wzrost w 2024 r. miał miejsce w należącej do ZE PAK-u KWB Konin na odkrywce Tomisławice, która kończy wkrótce swoją eksploatację, ale nadal zasila blok Pątnów II. Prywatna odkrywka Sieniawa, zwraca na siebie uwagę zwiększając wydobycie do ponad 1 miliona ton ze względu na dostawę węgla do wspomnianego bloku Pątnów II. Pod względem produkcji przekroczyła więc KWB Konin, niegdyś drugą największą kopalnię węgla brunatnego w Polsce, wchodzącą właśnie w ostatni rok funkcjonowania.
Z kolei Turów zanotował spadek produkcji o 7%. Region turoszowski boryka się z problemem braku planu sprawiedliwej transformacji i realnego harmonogramu wygaszania produkcji. Wraz z partnerami samorządowymi z tego regionu Fundacja Instrat wspiera proces przygotowania się do zamknięcia kompleksu i stworzenia nowych alternatyw.
Aktualna mapa kopalni węgla w Polsce
Kopalnie położone są na terenie 7 województw. Węgiel kamienny wydobywa się na Śląsku oraz w Małopolsce, a także na Lubelszczyźnie. Odkrywki węgla brunatnego znajdują się w woj. lubuskim, dolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim, z czego w ostatnim wydobycie zostanie zakończone w 2026 r. Wielkopolska Wschodnia była pierwszym w Polsce dużym okręgiem wydobycia po 2. wojnie światowej.
Warto zwrócić uwagę na presję hydrologiczną górnictwa wywieraną na największe krajowe rzeki, Wisłę i Odrę, oraz na wody podziemne. W regionach odkrywek węgla brunatnego są nasilone problemy wynikające ze spływania wód podziemnych do powstałego zagłębienia. Odrę regularnie dotykają katastrofy ekologiczne wynikające z zasolenia wód przez odwadnianie kopalń na Śląsku, znaczne ilości niebezpiecznej solanki trafiają również do Wisły.
Liczba kopalni, harmonogram zamykania, zmiany organizacyjne i ważne zdarzenia
W ciągu 2024 roku aktywnych było 19 kopalni węgla kamiennego, zorganizowanych poprzez 17 ruchów, eksploatujących 38 złóż. W trakcie roku zakończyło się wydobycie węgla ze złoża Bobrek-Miechowice 2 należącego do prywatnego ZG Siltech, zatem obecnie eksploatuje się ich 37. W 2024 r. nie było już eksploatowane złoże Ostrów należące do LW Bogdanka. W 2024 r. funkcjonowały 4 kopalnie węgla brunatnego, eksploatujące 5 złóż.
Najwięcej funkcjonujących kopalni węgla kamiennego posiada PGG (7). Następne jest JSW (4), a dalej PKW (3). Pozostałych 5 spółek górniczych posiada po jednej kopalni, z czego tylko ZG Siltech, PG SILESIA i EKO-PLUS są w rękach właścicieli prywatnych – reszta należy do spółek skarbu państwa. SRK (Spółka Restrukturyzacji Kopalń) odpowiada za likwidację kopalń, które zostały przekazane przez spółki w latach 2000-2023. W 2024 r. zakończono likwidację kopalni KWK Pokój I – Pokój II, zaś w trakcie likwidacji, która powinna zakończyć się w 2025 r. są dwa ruchy kopalni Jas-Mos – Jastrzębie III.
Zmiany organizacyjne, które nastąpiły od stycznia 2025:
- KWK Bobrek (daw. Bobrek-Piekary) zakończy funkcjonowanie do końca 2025 r. na skutek negatywnej decyzji dotyczącej możliwości bezpiecznego prowadzenia robót górniczych wydanej przez komisję ds. zagrożeń naturalnych powołanej przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego
- W bazie pojawiło się nowe złoże Dąb, wchodzące w skład kopalni ZG Sobieski, należącej do Południowego Koncernu Węglowego. Koncesja oraz eksploatacja wstępna rozpoczęła się w 2018 roku, jednak od 2024 r. zaczęto produkcję na skalę przemysłową. Złoże położone jest na terenach gmin Chrzanów, Libiąż, Chełmek w woj. małopolskim oraz Imielin i Jaworzno w woj. śląskim. Koncesja obowiązuje do końca roku 2063, zaś obecna data końca funkcjonowania całego zakładu ZG Sobieski to rok 2049
- KWK Ruda: Ruch Bielszowice miał połączyć się z Ruchem Halemba do 1 lipca 2025 r., jednak połączenie wstrzymano w oczekiwaniu na nowelizację ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która ma umożliwić jego likwidację
- KWK Borynia-Zofiówka-Bzie: zmiana 3-ruchowej KWK Borynia-Zofiówka-Bzie na 2-ruchową KWK Borynia-Zofiówka – od 24.01.2025 r.
- ZG Siltech zakończył eksploatację złoża Bobrek-Miechowice 2. Upłynęła też data ważności koncesji dla złoża. Kopalnia wydobywa jeszcze węgiel ze złoża Jadwiga 2, ale zakończy całkiem swoje funkcjonowanie z końcem 2025 r. Chęć nabycia majątku kopalni wyraziła ukraińska spółka Coal Energy
Pozostałe zmiany:
- Zmiana nazwy KWK Bobrek-Piekary na KWK Bobrek (formalnie zmiana weszła w życie z początkiem 2024 r.)
Emisje metanu z kopalni węgla kamiennego w 2024 r.
W 2024 roku w polskich kopalniach węgla kamiennego wyemitowano 377 tys. ton metanu, co stanowi spadek o 4% względem roku 2023 (393 tys. ton).
Liderem całkowitych emisji metanu do atmosfery pozostaje KWK Knurów-Szczygłowice z emisjami na poziomie 89,3 tys. ton, co stanowi wzrost o 39,9% względem roku poprzedniego (63,8 tys. ton). Drugim największym bezpośrednim emitentem była kopalnia KWK Borynia-Zofiówka – 49,3 tys. ton, która za to odnotowała spadek o 11,4% rok do roku (55,7 tys. ton). Obie wymienione wyżej kopalnie należą do Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Wśród złóż niekwestionowanym liderem jest złoże Szczygłowice, z którego uwolniono 81,4 tys. ton metanu – aż o 63,6% więcej niż w 2023 r.! Jest to porównywalny wpływ na klimat do rocznych emisji CO2 elektrowni Turów.
Dziś żadna spółka górnicza ani kopalnia metanowa nie spełnia unijnych limitów emisji, które wejdą w życie za 1,5 roku. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem metanowym, od 2027 r. kopalnie nie będą mogły emitować więcej niż 5 t CH₄ na 1 kt węgla (3 t CH₄ na 1 kt węgla od 2031).
W rankingu metanowości względnej prowadzi kopalnia ZG Brzeszcze, która wyemitowała 39,3 ton CH₄ na każdy tysiąc ton wydobytego węgla (w sumie 27 tys. ton bezpośrednich emisji). Tuż za nią plasuje się KWK Sośnica z metanowością względną na poziomie 30 t CH₄ / kt węgla (22,9 tys. ton emisji całkowitych). Po raz pierwszy od 9 lat kopalnia Bolesław Śmiały (PGG) odnotowała emisje metanu, jednak było to jedynie 580 ton w skali roku. Aż 7 z 19 czynnych kopalń węgla kamiennego nie odnotowało emisji metanu.
Dwie największe spółki górnicze, odpowiedzialne za 90% emisji metanu z polskich kopalń, odnotowały minimalny spadek emisji metanu w 2024 r. względem roku poprzedniego – 3% w PGG i 1,5% w JSW. Obie spółki dążą do określonych celów redukcji emisji – PGG planuje ograniczyć emisje do 90 tys. ton do 2030 r. (spadek o 30% względem 2024), co ogłosiła na konferencji zorganizowanej przez Instrat i CATF w maju br., natomiast JSW zakłada redukcję o 30% w latach 2018-2030.
Wśród kopalni warto też monitorować poziom efektywności odmetanowywania, liczonej jako stosunek metanu ujętego do stacji odmetanowywania do metanu uwolnionego ze złóż. W tej kategorii najlepiej wypadają kopalnie KWK Sośnica (wspomniana już w poprzednim akapicie) i KWK Silesia, z efektywnością na poziomie kolejno 53,5% i 51,9%. Średnio 38,2% metanu kopalnianego zostało wychwycone przez systemy odmetanowania w 2024 r., z czego 69,4% zostało wykorzystane gospodarczo (dane WUG).
Najnowsza wersja i pełna lista zawartości bazy kopalni Instratu
W najnowszej wersji wprowadziliśmy statystyki dotyczące wydobycia (wg PIG oraz raportów spółek) oraz emisji metanu w 2024 roku oraz aktualne informacje dotyczące nazw, statusów, koncesji i terminów funkcjonowania kopalni i złóż.
Pełna lista zawartości bazy danych:
- Lista kopalni i złóż węgla kamiennego i brunatnego. W sumie w bazie zgromadzono informacje o 34 kopalniach i 64 złożach
- Struktura organizacyjna: właściciel, kopalnia, ruchy, złoża
- Wydobycie wg danych z Państwowego Instytutu Geologicznego (PIG) i raportów spółek
- Zatrudnienie w kopalniach
- Emisje metanu z Wyższego Urzędu Górniczego (WUG) i Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) i metanowość względna (emisje z każdej tony wydobytego węgla)
- Daty uruchomienia i zamknięcia kopalni oraz eksploatacji złóż
- Koncesje: daty obowiązywania i numery
- Lokalizacja: miejscowość, województwo, współrzędne
- Wydobycie wg geologicznej klasyfikacji typów węgla
Baza danych jest przygotowywana przez zespół energy.instrat.pl. Wszystkie zebrane dane, wnioski i wizualizacje są na otwartej licencji – wierzymy, że otwartość danych jest kluczem do transparentnej i sprawiedliwej transformacji.
Kolejna aktualizacja
W kolejnej aktualizacji danych w bazie uzupełnimy statystyki na podstawie sprawozdań spółek górniczych – wydobycie oraz zatrudnienie. Wprowadzimy też informacje z kart złóż PIG-u: charakterystyka złoża oraz wydobycie z podziałem na geologiczne typy węgla.
Baza danych o kopalniach węgla w Polsce dostępna jest na energy.instrat.pl w otwartym dostępie. Zachęcamy do samodzielnego odkrywania bazy i wniosków.
Więcej informacji
Przypominamy, że comiesięczne statystyki dotyczące górnictwa węgla kamiennego można przeglądać na naszej stronie w sekcji Górnictwo. Ich podsumowanie wraz z komentarzem zapewnia comiesięczny Przegląd Węglowy.
Kontakt
Wojciech Przedlacki, Product Owner energy.instrat.pl, [email protected]
